Frame

ابتذال

2009-08-26T00:54:00.003+04:30

نمی دانم کجا خوانده بودم از ابتذال، از این که ابتذال هم قسمتی از زندگی است و این حرف ها. این که آن ورتر گاهی آخر هفته ها، استاد و دانشجو و شاگرد و مغازه دار و مهندس و وکیل و چه و چه، بلند می شوند می روند یک جایی را پیدا می کنند و جیغ و داد می کنند و صدای مستی شان را به آسمان می فرستند و بعدش لابد حسابی آرام می گیرند. گاهی هوس ابتذال می کنم. البته ابتذال به معنای پیش پا افتادگی، تفریحی که همه حالش را ببرند و این طور چیزها. حد و مرزش را هم هیچ کسی تعیین نکند. آن قدر با ترس و لرز شادی کرده ایم و جیغ و داد که ذهنمان پر شده از حد و مرز و این طور چیزها. خودمان هم گاهی نمی توانیم بدانیم! باید بنشینیم فکر کنیم چقدر از خوشی های مان فدای نبودن این ابتذال ها بوده؟ چقدر از زندگی جدی مان، تحت تاثیر نبودن این ابتذال ها بوده؟
پی نوشت: مشغول بازی ورق بودم. شلم. الآن چهار تا از دوستان مشغولند و من این ها را می نویسم. یکی چند تا آهنگ از ابی و معین و حمیرا روی لپ تاپش پلی کرده و هوس چای دارد می کشدم. و خیلی چیزهای دیگر.

روایتی از یک نقطه

2009-08-02T19:00:00.002+04:30

بزرگ‌مهر شرف‌الدین زمانی در چلچراغ از نقطه‌ی بدون بازگشت حرف زده بود. جایی که اگر از آن عبور کنی، دیگر امکان بازگشت وجود ندارد. مثل لحظه‌ای در پرواز هواپیما و کنده شدنش از باند فرودگاه که بعد از آن دیگر امکان پشیمان شدن برای خلبان وجود ندارد.

به نظر می‌آید حاکمان مدت‌ها پیش، مدتها پیش از انتخابات دهم، از این نقطه‌ی بی‌بازگشت عبور کرده‌اند. همان زمانی که حکومت کردن را هم ارز با اعمال قدرت با چماق پنداشتند. حالا فقط به جایی رسیده‌اند که مجبور شده‌اند تئوری خودشان را عملی کنند. البته می‌شود پرسید که آیا پیش از این کسی یا کسانی این برداشتِ حاکمان از قدرت را تشخیص نداده بودند یا این‌که می‌شد پیش از این در مورد این روزها چاره‌اندیشی کرد یا نه؟ پرسشی که با وجودِ این‌که به نظر می‌آید تاریخِ مصرفش گذشته، اما پاسخ به آن، کمک خواهد کرد به این‌که فردا چه کار باید بکنیم. اما بدترین سوال چیزی است شبیه این: "این‌ها که می‌دانند ما این اعترافات را باور نخواهیم کرد، این‌ها که می‌دانند به محضِ این‌که معترفان آزاد شودند، حرف‌شان را تکذیب خواهند کرد، پس چرا این‌ها این اعترافات را به این شکل پخش می‌کنند؟" پاسخ به این سوال همان عبور از نقطه‌ی بی‌بازگشت است که گفتم. حاکمان، هیچ برنامه و نقشه و مسیر دیگری غیر از این‌که در پیش گرفته‌اند ندارند. مدت‌هاست که تنها بازی‌ای که بلدند همین است که می‌بینیم. اگر این بازی ده سالِ پیش یک تراژدی بود، حالا یک کمدی است. گزاره‌ای را که بارها این روزها شنیده‌ایم، داریم با چشم خودمان می‌بینیم:‌ "حوادث تاریخی تکرار می‌شوند، اما بار دوم به شکل کمدی." حالا پنجاه روز وقت لازم است که دو نفر از بازداشت شدگان یک مشت پرت و پلا را از روی کاغذی بخوانند و باقی هم انگار نه انگار. این طرف ماجرا هم که از فردای دست‌گیری‌ها، دستِ طرف مقابل را خوانده بود و فقط یک روزشمار آدم می‌ماند که آیا دلش برای بازجو و شکنجه‌گری که در این مدت با همه‌ی تلاش‌شان هیچ به دست نیاورده‌اند، بسوزد یا نه؟!

از روزهای گذشته و «اهل قبور»

2009-07-28T23:15:00.003+04:30

1. نمی‌دانم این به خاطر حرف‌های آدمی مثل تو و گوش‌ دادن‌هایِ آدمی مثلِ من و بعد، کم و بیش، گفتن‌های گاه‌گاهیِ من و شنیدن‌های گاه‌گاهیِ توست یا به خاطرِ این نمی‌دانم چه چیزِ بی اسم و رسمی‌ است که خزیده گوشه‌ی دلم و فقط انگار عارضه‌ی جانبی دارد. یا به خاطرِ ذاتِ این روزهاست که نمی‌دانم هم از کجا بود که شروع شد. که اصلن مگر شروعی بود؟ که شاید یک روزهای دیگری بودند که تمام شدند. بعدش هم روزهایِ بی‌شکل و بی‌حالی بودند و معلوم نشد که چه شدند آن وسط‌ها. که شاید تلاش کرده بودم که گم‌شان کنم و فراموش‌شان. که شاید گم‌شان کرده‌ام و فراموش‌شان. که حالا که دوستی می‌گوید فلان روزِ آشنایی برایش اتفاق بزرگی بوده، هر چقدر که فکر می‌کنم، نمی‌دانم آن اتفاق بزرگ برایِ من، کی و کجا بوده. بس که لابد کِش آمده بوده توی زمان و الآن هم انگار کش آمدنش تمام نشده هنوز. بعد آدم یک‌هو دلش یک اتقاق بزرگ می‌خواهد. نه این‌که این روزها بدند و تمام کردنی، نه، خودِ این «اتفاقِ بزرگ» آدم را وسوسه می‌کند کمی. کجا بودم؟ هوم... می‌گفتم که نمی‌دانم این‌ها بوده یا خودِ این روزها یا دلیلِ دیگری در کار است که حس می‌کنم در گذشته زندگی می‌کنم. انگار جایی در خاطرات کسی یا خودم. انگار که نشسته باشم یک جایی رویِ یک صندلیِ تاب‌خور (اسم‌شان چیست راستی؟ از همان‌ها که پت و مت یک بار آمدند که یکی بسازند ازش، اما خوب طبق معمول ریدند.) روی یکی از همان صندلی‌ها نشسته‌ام و لیوانِ چای به دست لابد، تاب می‌خورم و فکر می‌کنم و می‌گویم: «چه روزهایی بود.» یک جور سرخوشی که از لایِ دفترِ خاطرات، دفترِ یادداشت‌هایِ روزانه بیرون می‌آید اغلب. این روزها یک همچین روزهایی است که انگار که گذاشته باشی‌شان لایِ دفتری و سال‌ها مانده باشد و بعد یک‌هو پیدایشان کنی و شورِ یک دوره‌ی خوب را به یادت بیاورند.
2. رفتیم تئاتر آقای حسین کیانی را دیدیم. اسمش بود، البته هنوز هم هست، «اهل قبور». حرفی برای گفتن نداشت و همین حرف‌ِ نداشته‌اش را هم بد می‌زد. تمامِ آن چیزهایی را داشت که یک تئاتر نمی‌بایست داشته باشد. اما ضعفِ عمده‌اش این بود که انگار کارگردان خواسته بود حرفِ نداشته‌اش را زیرِ لایه‌ی طنزِ قسمت‌های ابتدایی و میانی و بارِ احساسیِ رمانتیکِ قسمتِ آخر تئاتر پنهان کند. یک جوری می‌خواست تماشاگر «غافل‌گیرِ احساسی» بشود. غافل‌گیری البته به جایِ خودش خوب هم هست، اما نه این طور که رسمن برایِ پایان، انگار اولین چیزی که به ذهن رسیده، همان استفاده شده! نروید نبینید! به جایش بلند شوید بروید تالار مولوی تئاتر‌هایِ آن‌جا را ببینید. باشد که چیزهایِ ارزش‌مندتری گیرتان بیاید.

باز هم الی...

2009-07-06T01:30:00.003+04:30

دیدن درباره‌ی الی انگار که رفتن به مسافرت با عده‌ای آشنا و دوست باشد. هر بار که ببینی‌اش تکراری نمی‌شود. ببینید و باز هم ببینید که هم لذت ببرید و هم فروش فیلم زیاد بشود.
به یک چیز هم دقت کنید: چقدر خوب برداشت سطحی از دموکراسی(!) نشان داده می‌شود: حقیقت همانی است که اکثریت می‌گویند. اخلاقیات هم. خوب؟ ماجرای این روزهای ما همین نیست؟ همین بی اخلاقی به اسم اخلاق و به اقلیت فرستادن حقیقت و ترویج دروغ به جای حقیقت؟
و البته فراموش شدن مرگ انسان...

مبارزه‌ی مثبت

2009-07-02T21:10:00.002+04:30

بالاخره یک جایی یک نفر یک پیشنهادی داد برای اعتراض که جنبه‌ی مثبت هم دارد: این‌که هر روز یک روزنامه‌ی اصلاح طلب بخریم. یا مشترک یکی از این روزنامه‌ها بشویم و یا کالاهایی که این روزنامه‌ها تبلیغ می‌کنند بخریم! بگذریم که نفس خریدن روزنامه خودش در دراز مدت تاثیرات خوبی دارد.

برای گوشه‌ی ذهنمان

2008-10-14T23:35:00.002+03:30

ماجرای مشهوری در مورد کریستف کیشلفسکی وجود دارد. این‌که او چطور مستندسازی را به کل کنار گذاشت و به ساختن فیلم‌های داستانی پرداخت. کیشلوفسکی در آغاز معتقد بود که در زندگیِ واقعی انسان‌ها طرح‌های داستانیِ زیادی وجود دارد و لزومی ندارد که به ساختن داستان بپردازیم. و به همین دلیل سعی می‌کرد به دنبال این طرح‌های داستانی در زندگی واقعی انسان‌ها بپردازد. مثلن یکی از فیلم‌های مستندش به ناو اولین عشق، مربوط به دوره‌ی بارداری اولین فرزند یک زوج جوان تا دو ماهگیِ فرزندِ آن‌هاست. اما آن ماجرا این است که در جریان ساخت یک مستند به نام ایستگاه، او در ساعت‌هایی از کسانی که توی یک ایستگاه رفت و آمد می‌کردند فیلم می‌گرفت. تا این‌که پلیس تمام فیلم‌هایش را از او گرفت. زیرا به دنبال چهر‌ه‌ی دختری در فیلم‌های او می‌گشت که مادرش را کشته بود، تکه تکه‌اش کرده بود، داخل چمدانی ریخته بود و چمدان را در یکی از صندوق‌های آن ایستگاه گذاشته بود. کیشلوفسکی بعد از آن مستندسازی را کنار گذاشت. در زندگی‌نامه‌اش گفته است که اگر واقعن چهره‌ی آن دختر در فیلم‌ من بود چه می‌شد؟ این‌که قاتلی دستگیر شود خوب است یا بد، مساله‌ی دیگری است. عده‌ای هستند که کارشان گرفتن قاتل‌هاست اما این کار، کار من نیست.

عدم قطعیت

2008-10-01T22:12:00.000+03:30

این‌که آیا هر سوالی جوابی قطعی دارد، ممکن است خیلی ساده به نظر برسد. این‌که یک گزاره‌ای یا درست است یا غلط. (نمی‌خواهم به تعریفِ دقیقِ گزاره یا هر چیزی بپردازم.) در نگاهِ اول ممکن است به نظر برسد که هر جمله‌ای یا درست است یا غلط، فقط ممکن است درستی یا نادرستی آن را ندانیم.
اما باید بگویم که اصلن این طور نیست. در منطق قضیه‌ای هست که به اصلِ ناتمامیتِ گودل معروف است.
یک سیستم ریاضی معملولن عبارت است از چند تعریف و چند اصلِ موضوع که از روی این‌ها می‌توان اغلب قضیه‌های بسیار زیادی را اثبات کرد. مثلن هندسه‌ی اقلیدسی یک چنین سیستمی است. متشکل از چند تعریف (نقطه، خط، خطِ راست، دایره و زاویه‌ی قائمه) و پنج اصلِ موضوع. که مثلن یکی‌اش این است: یک خط را می‌توان از هر طرف تا بی‌نهایت ادامه داد. قضیه‌ی ناتمامیت می‌گوید در هر سیستمِ ریاضی، گزاره‌ای وجود دارد که آن سیستم به خودیِ خود و با تعاریف و اصولی که دارد، نمی‌تواند در موردِ درستی یا نادرستیِ آن تصمیم بگیرد. یعنی نمی‌توان گفت که در جهانِ حاصل از یک تعداد اصل، آن گزاره قطعن درست است یا نادرست.
در واقع حتا خودِ اقلیدس هم این موضوع را احساس کرده بود و در مورد پنجمین اصلش، با اکراه از آن استفاده کرد. اصلِ پنجم اقلیدس صورتِ پیچیده‌ای نسبت به چهار اصلِ قبلی دارد و به هیچ وجه نمی‌شود به کمکِ چهار اصلِ قبلی آن را اثبات کرد، پس ناگزیر اقلیدس باید آن را به عنوانِ یک اصل می‌گزید. اما همان‌طور که گفتم از آن با احتیاط استفاده کرد. در کتابش و در ترتیبِ ارائه‌ی قضایا، تا آن‌جا که می‌توانست استفاده از آن را به تعویق انداخت. بعدها هم که این اصل با اصولِ دیگری جایگزین شد، هندسه‌هایی به وجود آمد که با آن‌چه اقلیدس از هندسه تصور می‌کرد، زمین تا آسمان فرق می‌کرد.
اما همچنان حرفِ آخر را قضیه‌ی گودل می‌زند: در تمامِ این نظام‌ها گزاره‌ای هست که سیستم در درونِ خود قادر به تصمیم‌گیری در موردِ درستی یا نادرستی آن نیست.

2008-06-20T13:44:00.003+04:30

این داستان زنجان هم عجب داستانی شده ها. نمی‌دانستم این وزیر علوم این قدر واقع بین و روشن‌اندیش هستند. به گفته‌ی ایشان: "آنچه در فیلم آمده این است كه دختری به اتاق معاون دانشجویی مراجعه كرده و در اتاق روسری به سر نداشته و شما تنها يك عدم روسري را مي‌بينيد." خوب می‌خواستید چه ببینیم؟! یا شاید منظورشان این است که عدم روسری چیز چندان مهمی محسوب نمی‌شود و در اسرع وقت این "حجاب چک کن‌ها"ی جلوی در دانش‌گاه را برمی‌داریم و به جایش گلدان می‌گذاریم. یا حتا پیش‌تر می‌رویم-چون به هر حال به وزارت آموزش و پرورش رطی ندارد- و این گشت‌های ارشاد که الآن می‌توانند داخل کیف مردم را هم بگردند بر‌می‌داریم تا عبور و مرور سر چهارراه‌ها آسان‌تر شود. واقعن ممنون می‌شویم. حالا نمی‌خواهیم کارناوال راه بیندازیم و در آن "قصد فساد آخلاقی"! کنیم. مگر ما زبانم لال از این کارها هم بلدیم اصلن؟

2008-05-03T11:50:00.000+04:30

يك مساله ي پيچيده ي اخلاقي/فلسفي: كامنت دان بدون تاييد يا با تاييد؟

2008-04-24T23:47:00.000+04:30

یک نکته ی ظریف در باب نگارش فارسی: "سکس" را همین شکلی که نوشتم باید نوشت. که به انگلیسی هم می شود sex. لااقل از نوشتن شکل صحیح این کلمه واهمه نداشته باشیم.